Donatieprocedure NWZ

Bij ieder overlijden in het ziekenhuis is de betrokken arts verplicht om na te gaan of de overledene geschikt is voor orgaan- of weefseldonatie. Dit gebeurt op basis van criteria van de Nederlandse Transplantatie Stichting(NTS). Hiervoor zal de arts een donatieformulier invullen.

In deze e-learning wordt aan de hand van het donatieformulier het donatieproces stapsgewijs doorlopen.

Na het doorlopen van het donatieproces volgen nog een aantal oefenvragen m.b.t. weefseldonatie.

Als je de cursus doorlopen hebt, moet je “het resultaat indienen”  met de knop die rechtsboven staat. Deze zie je als je beide hoofdstukken doorlopen hebt. Daarna zal de e-learning voltooien.


Tijdsinspanning: Het doornemen van deze e-learningmodule kost gemiddeld genomen ongeveer 0,5 uur.

Donatieprocedure NWZ

Inleiding

Bij ieder overlijden is de betrokken arts verplicht om na te gaan of de overledene geschikt is voor orgaan- of weefseldonatie. Dit gebeurt op basis van criteria van de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS). Deze criteria kunt u vinden op de website van de donatieregio Amsterdam. De criteria voor orgaan- en weefseldonatie helpen de arts te bepalen of de overledene een potentiële donor is. Indien dit het geval is, dan raadpleegt de arts of en hoe de overledene zich heeft laten registreren in het Donorregister. In dit register kan iedereen die twaalf jaar of ouder is en in Nederland woont zijn of haar keuze over orgaan- en weefseldonatie vastleggen.

Bij ieder overlijden moet het donatieformulier ingevuld worden. In de volgende pagina's wordt het donatieformulier stapsgewijs doorlopen.

Na de uitleg van het donatieformulier volgen nog een aantal oefenvragen m.b.t. het weefseldonatieproces.

Doel van deze e-learning

Na het volgen van deze e-learning ben je in staat: 

  • het donatieformulier volgens de richtlijnen van de wet op de orgaandonatie (WOD) in te vullen en te ondertekenen;
  • vast te stellen of de overledene geschikt is voor weefsel/orgaandonatie;
  • vast te stellen voor welke weefsels of organen de overledene geschikt is; 
  • bij geschiktheid het Donorregister te raadplegen; 
  • met de uitslag van het Donorregister de nabestaanden te benaderen (exclusief registratie bezwaar Donorregister) bij in/toestemming de donor aan te melden voor de weefsels/organen waarvoor toestemming is verkregen;
  • de nabestaanden te informeren over de geaccepteerde en niet geaccepteerde weefsels/organen; 
  • ook bij niet-natuurlijke dood een weefsel/orgaandonatieprocedure op te starten; 
  • ook bij een onbekende doodsoorzaak en toestemming voor obductie een weefseldonatieprocedure op te starten.

Invullen gegevens patiënt

Om te beginnen vul je de gegevens in van de overleden patiënt:

  • het tijdstip van overlijden;
  • de oorzaak van overlijden;
  • eventuele onderliggende ziektes en besmettingsgevaar.

 

In geval van een (vermoedelijke) niet-natuurlijke dood:

  • bij een weefseldonor: meld dit aan de gemeentelijke lijkschouwer;
  • bij een orgaandonor: melding aan de gemeentelijke lijkschouwer wordt gedaan door de Transplantatiecoördinator (TC);
  • orgaan- of weefseluitname mag dan alleen plaatsvinden met toestemming van de officier van justitie.

 

de behandeld/dienstdoend arts blijft verantwoordelijk voor het invullen van het donatieformulier en voor de procedure.

Mogelijkheden weefseldonatie bij obductie

Geef hier aan of de patiënt voor obductie gaat of niet.

 

Houd bij obductie rekening met het volgende:

  • oogweefsel- en huiddonatie: zowel voor- als na obductie mogelijk;
  • hartklep- en botdonatie: alleen voor obductie mogelijk (i.v.m. contaminatie);
  • de hartkleppenbank kan een pathologisch rapport opmaken bij onderzoek naar de doodsoorzaak.

Geschiktheid als donor

De belangrijkste criteria bij het beoordelen of iemand daadwerkelijk donor kan zijn, hebben betrekking op het moment, de plaats en de oorzaak van het overlijden. Ook de lichaamsconditie van de overledene en de kwaliteit van de organen en weefsels zijn van invloed.

 

Geef hier aan of de overledene in aanmerking komt voor weefsel- en/of orgaandonatie.

De geschiktheid bepaal je door de op het criteriakaartje genoemde contra-indicaties en criteria voor orgaan- en weefseldonatie te checken. Deze vind je in documentbeheer NWZ onder: Donatie (Orgaan en weefsel) en op de website van de donatieregio Amsterdam.

 

Bij twijfel over de geschiktheid van een donor altijd de NTS bellen (071-5795795). Dit kan gelijktijdig met het raadplegen van het donorregister.

 

 

 

 

Indien de overledene geschikt is als potentiële donor moet altijd eerst het donorregister geraadpleegd worden omdat de wilsbeschikking een belangrijke leidraad is voor de gespreksvoering met (en condoleren van) de nabestaanden.

 

Donorregister

De arts bereidt zich voor op het gesprek met (en condoleren van) de nabestaanden door het donorregister te raadplegen (071-5795795). De uitslag van de raadpleging vormt de basis van het gesprek.

BIG geregistreerde zorgprofessionals (co-assistenten met de machtiging van de arts, verpleegkundigen met eigen BIG registratie) zijn gemachtigd om het donorregister te raadplegen. Raadplegen altijd onder verantwoording van de behandelend of dienstdoend arts.

Om dit register te kunnen raadplegen, moet je de volgende gegevens paraat hebben:

  1. gegevens patiënt: naam, voorletters, geboortedatum, geslacht, adres, BSN-nummer;
  2. gegevens arts: BIG-registratienummer of naam en geboortedatum, centrum of praktijknaam, plaats en telefoonnummer waarop je bereikbaar bent.

Beslissingen:

  • partner;
  • verwanten en aanverwanten tot en met de 2e graad;
  • indien geen familie, dan kan donatie alleen doorgang vinden bij een positief geregistreerde wilsbeschikking.

 

Indien de overledene ouder is dan 12 jaar en zijn/haar hele leven wilsonbekwaam, dan is donatie uitgesloten.

 

Raadpleegbevestigingen worden naar de donatiecoördinator gestuurd om in het EPD te zetten.


Toestemming nabestaanden

Als de overledene met toestemming in het donorregister staat, bespreek je de procedure met de nabestaanden. De nabestaanden stemmen wel of niet in met orgaan-weefseldonatie.

Als de overledene met bezwaar in het donorregister staat, stel je geen donatievraag aan de nabestaanden.

Vraag in alle andere gevallen toestemming aan de nabestaanden.

De arts bespreekt met de familie/nabestaanden de (mogelijkheid tot) donatie. 

De verpleegkundige is zo mogelijk bij het gesprek aanwezig; dit is van groot belang.

De verpleegkundige controleert of de boodschap is ontvangen. De verpleegkundige blijft bereikbaar voor de nabestaanden voor het geval zij nog vragen hebben.

 

Mogelijke onderwerpen tijdens het donatiegesprek:

  • condoleer de nabestaanden;
  • geef aan dat je een belangrijk onderwerp wilt bespreken;
  • achterhaal of nabestaanden bekend zijn met donatie en eventuele donorregistratie;
  • begeleid de nabestaanden in het nemen van een weloverwogen beslissing;
  • geef de nabestaanden de tijd om een juiste beslissing te nemen;
  • bij toestemming informeer je de nabestaanden over de procedure. Dit kan maximaal 24 uur duren.

 

 

 

 

 

 

 

 

Bij toestemming: vraag aan de nabestaanden of zij een dank- of follow-up brief willen.

 

Let wel: Noteer de juiste naam en adres waar deze brief naartoe moet.

Dit is van belang als de nabestaande een andere naam/adres heeft dan de overledene.

 

 

Aanmelding donor

Bij de aanmelding van alléén weefseldonatie zijn de volgende onderdelen van belang:

  • de arts meldt de donor aan bij NTS;
  • bij acceptatie en terugkoppeling naar de nabestaanden is het aandeel van de arts in de donatieprocedure beëindigd;
  • aanmelden van de potentiële donor bij de NTS (071-5795795; 24 uur bereikbaar);
  • donorweefsels worden niet direct getransplanteerd. Deze worden eerst naar een weefselbank gebracht waar ze bewaard kunnen worden;
  • informeer de nabestaanden als een of meerdere weefsels niet geaccepteerd zijn en noteer dit op het donatieformulier.

 

Je kunt je voorbereiden door de Vragenlijst voor het aanmelden weefseldonoren te raadplegen.

 

Het aanmelden van de orgaandonor gaat via de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS).

De transplantiecoördinator is oproepbaar via de NTS.

Ondertekening formulier

Tenslotte vul je jouw gegevens in en onderteken je het formulier.

 

Bij vragen over het formulier neemt de donatiecoördinator contact met je op.

Dit omdat deze gegevens in een (landelijke) database van het ministerie van VWS ingevoerd moeten worden.

Tenslotte

Je moet goed op de hoogte zijn van onderstaande stappen voordat je in gesprek gaat met de familie/nabestaanden.

 

Aandachtspunten in een procedure zijn onder andere:

  • het herkennen van de donor (leeftijd en maligniteiten);
  • het raadplegen van het donorregister;
  • de gespreksvoering.

 

Gesprekstechniek en gespreksvoering is van belang tijdens deze gesprekken. Deelname aan de training “communicatie rondom het levenseinde” wordt aanbevolen.

 

Heb je (specifieke) vragen over deze materie, neem dan contact op met de donatie-intensivist (sein 5216) of de donatiecoördinator (tst. 2294 of sein 5533).

 

Vanuit locatie Den Helder gelden de volgende telefoonnummers:

Donatie-intensivist: 072 - 548 4444 (vragen naar sein 5216)

Donatiecoördinator: 072 - 548 2294 of 072 - 548 4444 (vragen naar sein 5533)

Oefenvragen weefseldonatie

Is een maligniteit (bijv. LongCA) een contra-indicatie voor donatie?

  • Ja, een maligniteit is een contra-indicatie voor alle weefsels en organen.
  • Nee, een maligniteit is een contra-indicatie voor organen, huid, hartkleppen en bot, maar niet voor hoornvliezen.
  • Ja, het is een contra-indicatie want het kan uitzaaien.
  • Ja, als iemand een basaal celcarcinoom heeft, dan heeft diegene een hoger risico op andere huidmaligniteiten.

Wat is de volgorde van een donatieprocedure?

  • Herkennen, DR raadplegen, donatievraag stellen, aanmelden.
  • Herkennen, donatievraag stellen, aanmelden en DR raadplegen.
  • Donatievraag stellen, aanmelden en DR raadplegen, herkennen.
  • Aanmelden, herkennen, donatievraag stellen en raadplegen.

Welk onderstaand antwoord is juist?

  • Als nabestaanden weigeren, vul je op het donatieformulier bij geschiktheid in: niet geschikt vanwege: nabestaanden weigering.
  • Als nabestaanden weigeren, hoef je niet meer te raadplegen.
  • Bij geschiktheid ga je eerst de donatievraag stellen aan de nabestaanden en daarna het DR raadplegen.
  • Bij geschiktheid ga je eerst het DR raadplegen, want als de overledene met bewaar geregistreerd staat stel je geen donatievraag aan de nabestaanden.

Is prednison-gebruik een contra-indicatie voor weefseldonatie?

  • Niet altijd; bij een orgaandonor kunnen we de uitslagen van de virologietesten uit het ziekenhuis gebruiken.
  • Soms, bij lang gebruik in een hoge dosering is het een contra-indicatie voor bot- en huiddonatie.
  • Nee, het geeft geen beenmergdepressie en is daarom geen contra-indicatie.
  • Soms, bij lang gebruik in een hoge dosering is het een contra-indicatie voor alle weefsels.

Heeft het zin om een patiënt met langdurig overmatig alcoholgebruik aan te melden?

  • Nee, de weefsels worden aangetast door langdurig overmatig alcoholgebruik.
  • Ja, zelfs met eindstadium levercirrose is donatie van alle weefsels mogelijk.
  • Ja, alcohol heeft geen invloed op de cornea.
  • Nee, deze personen hebben door hun levensstijl een verhoogd risico op HIV/hepatitis etc.

Een Spanjaard is alleen op vakantie in Nederland en overlijdt hier in het ziekenhuis. De arts acht deze man geschikt voor donatie. Hoe moet de arts toestemming verkrijgen voor donatie?

  • Deze man staat niet in het donorregister geregistreerd in Nederland, dus de arts kan toestemming vragen aan de nabestaanden.
  • In Spanje geldt het opt-outsysteem (donor tenzij geregistreerd als niet-donor) dus als deze man niet in het register in Spanje staat, is hij automatisch donor en hoeven nabestaanden niet om toestemming gevraagd te worden.
  • Het register in Spanje dient geraadpleegd te worden en de keuze die daar staat is rechtsgeldig in Nederland.
  • De zorgverzekeraars in Spanje dekken deze kosten niet dus er kan geen donatie plaatsvinden.

Je hebt het Donorregister geraadpleegd, overledene staat niet geregistreerd, wat vul je in op het donatieformulier?

  • Donorregister geraadpleegd, aankruisen dat de nabestaanden beslissen.
  • Donorregister geraadpleegd, aankruisen overleden niet geregistreerd, daarna donatievraag stellen aan nabestaanden.
  • Niets aankruisen en donatievraag aan nabestaanden stellen.
  • Als de overledene niet geregistreerd staat, stel je geen donatievraag aan de nabestaanden.

Een patiënt overlijdt op de IC. Deze patiënt had een longontsteking en de aanmeldend arts weet niet of er sprake was van sepsis. Wat is juist?

  • Het orgaancentrum hanteert andere criteria dan de standaard sepsis criteria dus het orgaancentrum vraagt bloedwaarden en lichamelijk onderzoek uit.
  • Het orgaancentrum vraagt of er een bloedkweek afgenomen kan worden zodat bij het vrijgeven van de weefsels er zekerheid is of er sprake was van sepsis.
  • Als de arts niet kan aantonen dat er géén sepsis is dan accepteert het orgaancentrum de donor niet.
  • De arts moet bepalen of sepsis waarschijnlijk is of niet.

Wanneer is chemotherapie toediening in de laatste 3 maanden een contra-indicatie voor weefseldonatie?

  • Altijd, want chemotherapie heeft altijd invloed op het beenmerg.
  • Als er beenmergdepressie is opgetreden op een moment in de laatste 3 maanden.
  • Als de dood gerelateerd is aan het chemotherapie gebruik.
  • Alleen als er bij overlijden sprake was van beenmergdepressie.

Mag één ouder toestemming geven voor donatie bij een kind als de andere ouder niet aanwezig is, en deze ene ouder aangeeft dat er ook geen contact gezocht mag/hoeft te worden met de andere ouder omdat dit contact er al jaren niet meer is?

  • Nee, beide biologische ouders moeten te allen tijde toestemming gevraagd worden.
  • Ja, de andere ouder is duidelijk niet betrokken bij de opvoeding van het kind en hoeft daarom ook geen toestemming te geven voor donatie.
  • Nee, ook de andere ouder moet benaderd worden om toestemming te geven, ongeacht of er de afgelopen jaren contact is geweest, tenzij door de rechter het ouderlijk gezag is ontzegd voor deze persoon of indien deze het kind nooit erkend heeft.
  • Ja, contact opnemen met de andere ouder kan psychische schade berokkenen bij de betrokken ouder en daarom hoeft dit niet te gebeuren.