HAVO

Zet de volgende gebeurtenissen (uit tijdvakken 5 t/m 10) in de juiste volgorde

Tijdvakken

Politieke moorden

  • Balthasar Gerards wordt ter dood gebracht, omdat hij de leider van de Nederlandse Opstand, prins Willem van Oranje, heeft doodgeschoten, maar de paus schenkt hem absolutie (vergeving van zonden) en de Spaanse koning beloont zijn erfgenamen.
  • Johan de Witt, raadpensionaris van Holland, wordt in Den Haag door een woedende menigte gelyncht, omdat hij ervoor verantwoordelijk wordt gehouden dat de absolutistische Franse koning Lodewijk XIV grote delen van de Republiek heeft kunnen bezetten.
  • Koning Lodewijk XVI, de absolutistische koning van Frankrijk die een grondwet heeft aanvaard, wordt door een revolutionaire rechtbank ter dood veroordeeld na een poging uit het land te vluchten.
  • Kroonprins Frans Ferdinand van Oostenrijk wordt tijdens een rijtoer door Sarajevo doodgeschoten door een Servische nationalist. Dit vormt de aanleiding tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.
  • De Amerikaanse president John F. Kennedy wordt doodgeschoten in Dallas. Sommige Amerikanen denken dat de Russen, de communistische vijand, erachter zitten.
  • Theo van Gogh, tv-programmamaker en filmregisseur, wordt in Amsterdam vermoord nadat hij voor Ayaan Hirsi Ali de film Submission, over de positie van de vrouw binnen de islam, regisseerde.

Armensteun

  • De kerkhervormer Calvijn stelde in zijn nieuwe kerkorde verschillende ambten vast. De vierde orde was die van diakenen; dit waren kerkleden die zich speciaal bezighielden met liefdadigheid.
  • In de bloeitijd van de Republiek liet Maarten Meerman, een bestuurder van de VOC, een hofje bouwen waar “eerbare, nuchtere weduwen of vrouwen van goede naam en reputatie, van ten minste 40 jaren oud”, gratis mogen wonen.
  • De nationaalsocialistische “Winterhulp Nederland” had als officiële doelstelling: “in het bezette Nederlandse gebied levende behoeftige Nederlandse staatsburgers zonder aanziens des persoons hulp en ondersteuning te verschaffen”.
  • De Utrechtse “zeven steegjes” werden gebouwd om arbeiders te huisvesten. De overheid eiste dat de steegjes voldeden aan bouwnormen om iets te doen aan de slechte leefomstandigheden van fabrieksarbeiders in de overbevolkte steden.
  • Prinses Juliana werd benoemd tot voorzitter voor het Nationale Crisiscomité dat hulp moest bieden aan de grote hoeveelheid werklozen, als gevolg van het instorten van de beurs van Wall Street (New York).
  • Mede door de groeiende welvaart werd onder leiding van Willem Drees (PvdA) de Algemene Ouderdomswet (AOW) aangenomen. Deze wet gaf iedere Nederlander vanaf 65 jaar recht op een pensioen.

Versailles

  • Tijdens de regeerperiode van koning Lodewijk XIV werd Versailles het symbool van het absolutisme.
  • De gebroeders Montgolfier vertoonden bij Versailles een wetenschappelijk experiment: de eerste ballonvlucht met passagiers. In de luchtballon zaten een eend, een haan en een schaap.
  • Tijdens de Franse Revolutie bereikte een grote groep opstandige boeren en burgers het paleis; koningin Marie-Antoinette vluchtte via een geheime gang naar de kamer van de koning om zich te verstoppen voor de democratisch revolutionairen.
  • Het Duitse nationalisme zegevierde na een oorlog met Frankrijk: Wilhelm I werd in Versailles uitgeroepen tot keizer van Duitsland.
  • Na afloop van de Eerste Wereldoorlog werd in de Spiegelzaal van Versailles het vredesverdrag ondertekend.
  • Vanuit het oogpunt van Europees cultureel erfgoed stelde de Europese Unie geld beschikbaar voor het onderhoud van het paleis en de tuinen van Versailles.

Rellen en opstanden

  • Tijdens een doop in de Oude Kerk weigert de geestelijke de mis in de volkstaal te houden in plaats van het Latijn. De aanwezige protestanten komen in opstand en vernielen beelden en het altaar.
  • Tijdens het “Pachtersoproer” worden huizen van belastingpachters geplunderd, omdat de bevolking niet langer bestuurd wil worden door rijke regenten. De opstandelingen eisen meer democratie.
  • Nadat het volksspel palingtrekken verboden wordt, komen grote groepen arbeiders in opstand. De oorzaak van dit “Palingoproer” wordt in verband gebracht met de sociale kwestie.
  • In de arbeiderswijk de Jordaan worden veel vernielingen aangericht, omdat in de crisistijd tijdens het Interbellum de werkloosheidsuitkeringen worden verlaagd.
  • Op het Waterlooplein breken rellen uit tegen de Duitse bezetter uit woede over anti-Joodse maatregelen.
  • Veel Nederlanders zien op de televisie hoe tijdens het huwelijk van prinses Beatrix en Claus van Amsberg rookbommen naar de koets van het bruidspaar worden gegooid.

Nederlandse politiek

  • De grondwetherziening van Rudolf Thorbecke vormt een onderdeel van de emancipatie van de burgerij.
  • Het liberale kamerlid Samuel van Houten zet met zijn Kinderwetje een eerste stap naar de oplossing van de sociale kwestie.
  • Het liberale kabinet van Cort van der Linden brengt tijdens de Eerste Wereldoorlog een grondwetherziening tot stand waardoor algemeen mannenkiesrecht mogelijk wordt.
  • De nationaal-socialistische beweging (N.S.B.) keert zich fel tegen het individualisme van de liberalen.
  • De liberalen zijn in de tijd dat er een atoomoorlog dreigde trouwe aanhangers van de buitenlandse politiek van de Verenigde Staten.
  • Bij de verkiezing van Mark Rutte tot partijleider van de liberale VVD stemde bijna de helft van de leden via internet.

Beroemde vrouwen

  • Penelope Barker protesteerde aan de vooravond van de democratische revolutie tegen de Engelse overheersing van de Amerikaanse kolonie. Zij riep op tot een boycot van Engelse producten zoals thee en wol.
  • Aletta Jacobs vocht als aanhangster van het opkomende feminisme voor stemrecht en gelijke rechten van vrouwen.
  • Dorothy Lawrence was een Engelse journaliste die tien dagen als man vermomd in de loopgraven had gezeten, om verslag te doen van het frontleven in de Eerste Wereldoorlog.
  • Hannie Schaft vervalste bonnen en persoonsbewijzen tijdens de Duitse bezetting van Nederland en pleegde aanslagen op nazi’s en collaborateurs.
  • Marga Klompé (KVP) was de eerste vrouwelijke minister van Nederland. Zij hield zich onder andere bezig met Europese samenwerking binnen de EEG, de voorloper van de Europese Unie.
  • Nancy Reagan drong er bij haar man, de Amerikaanse president Ronald Reagan, op aan, contact te zoeken met Michael Gorbatsjov, de leider van de Sovjet-Unie. Dit was het begin van het einde van de Koude Oorlog.