VWO

Zet de volgende gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde van vroeger naar later

Tijdvakken

Slavernij

  • De Bulgaarse krijgsgevangene Veritus wordt opgeleid om in het nieuwe stadion van Rome gladiatorgevechten te leveren.
  • Steeds meer boeren in West-Europa worden afhankelijk van hun heer en mogen niet meer van hun land vertrekken.
  • Kinderen die deelnemen aan kruistochten denken Jeruzalem te gaan bevrijden, maar worden verkocht op slavenmarkten.
  • De Spaanse ontdekkingsreiziger Cortez ontdekt dat de Azteken in Mexico de gewoonte hebben om slaven te offeren aan de zonnegod.
  • De grote vraag naar katoen voor de textielfabrieken in Europa maakt de slavernij op de plantages in het Zuiden van de Verenigde Staten winstgevend.
  • De gedachte dat mensen van nature gelijk zijn, leidt voor het eerst tot discussie over afschaffing van de slavernij.

Wetenschappers

  • De Griekse filosoof Socrates leert zijn leerlingen om door vragen naar de werkelijkheid te zoeken. Met deze methode wil hij schijnzekerheden ontmaskeren en mensen tot nadenken brengen zodat zij beter kunnen functioneren in hun stadstaat.
  • De Europese kruisridders ontdekken dat Arabische geleerden over grote medische kennis beschikken.
  • De renaissancekunstenaar Leonardo da Vinci onderzoekt hoe het menselijk lichaam in elkaar zit, dat blijkt uit tekeningen waarin hij de inwendige mens gedetailleerd afbeeldt.
  • De Delftse lakenkoopman Antonie van Leeuwenhoek ontwikkelt een lens waarmee hij in staat is bacteriën te zien en draagt daarmee bij aan de bloei van de Republiek in wetenschappelijk opzicht.
  • De Fransman Rousseau beschrijft in zijn boek ‘Emile’ hoe een jongen door in de natuur te leven opgevoed wordt tot Verlichtingsidealen.
  • De biologische evolutietheorie van Charles Darwin wordt al snel door imperialisten gebruikt om te beweren dat de Westerse volken het recht hebben om de koloniën te overheersen.

Revoluties

  • De neolithische revolutie houdt in dat groepen jagers en verzamelaars een nieuwe leefwijze, de landbouw, ontwikkelen.
  • De ontwikkeling van het drieslagstelsel betekent een revolutie in de landbouw, omdat de opbrengsten op de domeinen stijgen en de gronden van de horigen en van de heren minder snel uitgeput raken.
  • De Nederlandse Opstand wordt een revolutie als een aantal van de zeventien gewesten de koning van Spanje afzweert.
  • De Franse Revolutie werpt het ancien régime omver.
  • In de Oktoberrevolutie grijpen de Russische communisten onder leiding van Lenin de macht. Zij beloven dat zij de Russische deelname aan de Eerste Wereldoorlog zullen beëindigen.
  • Na de Cubaanse Revolutie onder leiding van Fidel Castro sluit Cuba zich aan bij het communistische machtsblok en wordt daarom door de Verenigde Staten bestreden.

Verdragen

  • Het sluiten van de Delisch-Attische Zeebond is het begin van de bloeitijd van de democratische stadstaat Athene.
  • Het Concordaat van Worms maakte een eind aan de strijd tussen de paus en de Duitse keizer over de benoeming van bisschoppen.
  • Tijdens de Vrede van Augsburg wordt afgesproken dat de vorsten van het Duitse Rijk zelf bepalen welke godsdienst in hun gebied wordt toegelaten. Hierdoor wordt de splitsing tussen de rooms-katholieke kerk en de protestanten definitief.
  • Een resultaat van het Congres van Wenen was, dat in de meeste landen van Europa de gevolgen van de democratische revoluties worden teruggedraaid.
  • Door de Vrede van Brest-Litovsk tussen het Duitse keizerrijk en het communistische Rusland kunnen de Duitse generaals hun troepen van het Oostfront overbrengen naar het Westfront in Frankrijk
  • De Vrede van Parijs maakte een eind aan de dekolonisatiestrijd van Vietnam. Na Frankrijk erkenden nu ook de Verenigde Staten de onafhankelijkheid van Vietnam.

Vrouwen die gedood zijn

  • Tijdens de godsdienstoorlogen in Engeland wordt de katholieke Mary Stuart in opdracht van haar nicht, de protestantse koningin Elisabeth I, onthoofd.
  • De Franse koningin Marie-Antoinette wordt op het Plein van de Revolutie in Parijs onthoofd, omdat de democratische revolutie is geradicaliseerd.
  • Tijdens de jaarlijkse paardenrennen van Epson springt de feministe Emily Wilding Davison voor het paard van de koning van het Verenigd Koninkrijk. Zij wordt vertrapt door de paardenvoeten.
  • Twee maanden na de wapenstilstand waarmee de Eerste Wereldoorlog eindigt, breekt in Berlijn de Spartakistenopstand uit. Bij deze opstand wordt de radicale socialiste Rosa Luxemburg gedood.
  • Verzetstrijdster Hanny Schaft wordt gefusilleerd door de Duitse bezetter.
  • In de Verenigde Staten ontstaat een jacht op communistische spionnen die atoomgeheimen verraden zouden hebben. Het echtpaar Julius en Ethel Rosenberg wordt na een proces ter dood gebracht.

Domkerk in Utrecht

  • Op de plaats van het tegenwoordige Domplein wordt een versterking gebouwd met de naam Trajectum, ter bewaking van een doorwaadbare plaats in de grensrivier van het Romeinse Rijk.
  • Op de plaats van het tegenwoordige Domplein bouwt de Ierse missionaris Willibrord in opdracht van de paus en met steun van de Frankische koning een kerk om van daaruit het christendom te verspreiden onder de Friezen.
  • De openbare uitoefening van de katholieke godsdienst wordt verboden en de Domkerk wordt een protestantse kerk.
  • Tijdens de Bataafse Revolutie vernielen radicale democraten grafmonumenten van aristocraten in de Domkerk.
  • Anton Mussert, de leider van de Nationaal-Socialistische Beweging in Nederland (NSB), spreekt op het Domplein zijn aanhangers toe.
  • Op het Domplein wordt een monument onthuld ter nagedachtenis van de burgers van Utrecht die in de strijd tegen de Duitse bezetting van Nederland zijn omgekomen.

Olympische Spelen

  • Tijdens de Peleponnesische oorlog tussen verschillende stadstaten werden de sporters uit Sparta niet toegelaten tot de Olympische Spelen.
  • De christelijke keizer Theodosius verbood het houden van de Olympische Spelen om op deze wijze te breken met de oude Griekse godencultus.
  • Tijdens de Renaissance organiseerde advocaat Robert Dover 'Olimpick Games' in de Cotswolds in Engeland.
  • Onder invloed van het opkomend nationalisme vonden de Olympische Spelen opnieuw plaats in Griekenland.
  • Tijdens de Olympische Spelen in Berlijn won de zwarte Amerikaanse atleet Jesse Owens vier gouden medailles. Volgens een mythe liep de nationaalsocialistische rijkskanselier weg zodat hij de winnaar niet hoefde te feliciteren.
  • Tijdens de Olympische Spelen in München gijzelt de Palestijnse “Zwarte September” enkele Israëlische atleten. Bij de daaropvolgende bevrijdingsactie komen zowel gijzelaars als gijzelnemers om het leven.

Vrouwen met politieke invloed

  • Elpenice was, voor zover bekend, de enige vrouw die openlijk kritiek durfde te leveren op het beleid van de Atheense staatsman Perikles.
  • Agrippina oefende veel invloed uit op het bestuur van het Romeinse imperium doordat zij veel gedaan kreeg bij haar echtgenoot keizer Tiberius en later bij haar zoon keizer Nero.
  • De Frankische koningin Brunhilde heerste na het vertrek van de Romeinen over het noorden van Gallië.
  • Tijdens de oorlog tussen verschillende feodale heersers over de troonopvolging in Engeland steunden de burgers van Londen koningin Mathilde. Maar toen de koningin weigerde de belasting te halveren, sloten de burgers de stadspoorten en werd Mathilde niet gekroond.
  • Marie Dentière, een Franse voormalige non, vond het belangrijk dat vrouwen zich inzetten voor de Reformatie.
  • Madame de Pompadour had als maîtresse van de absolute koning Lodewijk XV invloed op politieke beslissingen in Frankrijk.

Sterrenkundigen

  • De Griekse geleerde Anaxagoras werd gedwongen de stadstaat Athene te verlaten, omdat hij onderwees dat zon en maan geen goden waren maar uit vaste materie bestonden.
  • De astronoom Ptolemaeus ontwikkelde vanuit het Romeinse cultuurcentrum Alexandrië (Egypte) een naar hem genoemd model van ons sterrenstelsel.
  • De sterrenkundige Abu Rayhan al-Biruni, die in dienst was van de eerste islamitische vorst in Perzië, berekende als eerste vrij nauwkeurig de straal van de aarde.
  • Nicolaas Copernicus stelde vast dat de zon centraal stond in ons sterrenstelsel, wat bijdroeg aan de verandering van het middeleeuwse mens- en wereldbeeld.
  • Johannes Fabricius nam voor het eerst met behulp van een telescoop de zonnevlekken en de rotatie van de zon waar. Zijn observaties leverden een bijdrage aan de wetenschappelijke revolutie.
  • De verlichte Fries Eise Eisinga bewees door de bouw van een schaalmodel van het zonnestelsel dat de paniek voor een dreigende botsing van planeten ongegrond was.