Signaleren van overbelasting bij mantelzorgers

Deze cursus is gericht op professionals van het wijkteam voor jeugd, volwassenen en ouderenwerkers.

In deze cursus behandelen we hoe je eenvoudig de overbelasting bij een mantelzorger van 23 jaar of ouder  vast kunt stellen in je eigen werkpraktijk met behulp van de Caregiver Strain Index (CSI). Maar ook bij kinderen en jong volwassenen van 5-23 jaar met behulp van een CSI voor jongeren.

Aan het eind van de module kun je:

Om mantelzorgers in je eigen werkpraktijk te herkennen gaan we in op een aantal vragen: Wat is mantelzorg eigenlijk? Wie zijn dan die mantelzorgers? En hoe zit dat dan met overbelasting?

Inleiding

 

Mantelzorg komt voor in alle culturen en er zijn mantelzorgers uit alle leeftijdscategorieën van jonge kinderen tot senioren.

Om overbelasting bij mantelzorgers te kunnen signaleren, is het eerst van belang om te weten wat mantelzorg is. In het onderstaande filmpje wordt uitgelegd wat mantelzorg is en wat er allemaal bij komt kijken. 

(Bron: Gezondheidsplein.nl | 4min)

 

Wat verstaan we precies onder mantelzorg?

Wij volgen de definitie van het Sociaal Cultureel Planbureau. Het SCP definieert mantelzorg als volgt:

Mantelzorg is alle hulp aan een hulpbehoevende door iemand uit diens directe sociale omgeving In Nederland.

Mantelzorgers zijn dus mensen die langdurig en onbetaald zorgen voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende persoon uit hun omgeving. Dit kan een partner, ouder of kind zijn, maar ook een ander familielid, vriend of kennis.

Mantelzorgers zijn geen beroepsmatige zorgverleners, maar geven zorg omdat zij een persoonlijke band hebben met degene voor wie ze zorgen.  We hebben het over mantelzorg als er langer dan drie maanden en/of meer dan acht uur per week hulp wordt geboden. Mantelzorg moet niet verward worden met de alledaagse zorg voor bijvoorbeeld een gezond kind. 

Aan wie verlenen mantelzorgers hulp en zorg?

Mantelzorgers zorgen voor mensen met verschillende ziektebeelden/beperkingen;

verstandelijke, lichamelijke, psychische beperkingen, verslaafden, ouderen, chronisch

zieken (zie http://www.expertisecentrummantelzorg.nl)

 

Mantelzorg is dus voor zorgvragers. Maar wie zijn dan die zorgvragers?

  • 57% is ouder dan 65, waarvan 31% ouder dan 80
  • 16% woont in een verpleeghuis of een verzorgingshuis, 58% woont zelfstandig
  • 60% is langdurig ziek, 15% is terminaal of is komen te overlijden in 2008
  • 70% is ernstig fysiek beperkt
  • 15% kan niet alleen worden gelaten
  • 41% is voortdurend bedlegerig

(Bron: Sociaal Cultureel Planbureau 2008)

Heb je te maken met cliënten met bovenstaande kenmerken? Kijk dan goed of er mantelzorgers betrokken zijn.

Wie zijn mantelzorgers?

Mantelzorgers zijn mensen die gedurende lange tijd veel uren per week besteden aan het zorgen voor een ‘naaste’: dat kunnen ouders, kind, vriend, buurman, familieleden, partner zijn. Mantelzorgers zijn van alle leeftijden (5-100 jaar) en zorgen voor mensen van alle leeftijden ( 0 – 110 jaar) met alle voorkomende ziektebeelden en beperkingen. Mantelzorgers komen voor in alle leeftijdscategorieën en binnen alle culturen met bij behorende specifieke kenmerken.

http://www.expertisecentrummantelzorg.nl)

De categorie Jonge Mantelzorgers begint al op basisschool leeftijd (5 – 23 jaar)

(tabel nationaal kompas over verdeling mantelzorgers over de verschillende leeftijdscategorieën

(Tabel Rotterdam in cijfers)

 

Er zijn ruim 4 miljoen Nederlanders van 18 jaar en ouder die jaarlijks mantelzorg verlenen (1 op de 3 volwassenen

  • 3.710.000 mantelzorgers geven langer dan 3 maanden hulp (langdurig)
  • 730.000 mantelzorgers geven meer dan 8 uur per week hulp (intensief)
  • 610.000 mantelzorgers geven zowel langdurig als intensief hulp
  • 87% geniet van de leuke momenten van het zorgen
  • 17% van de mantelzorgers ervaart dat de hulp teveel op zijn of haar schouders terecht komt.
  • 10% van de mantelzorgers voelt zich zwaar belast (400.000 mantelzorgers)
  • 1 op de 6 mantelzorgers combineert zorgtaken met werk.
  • Van de mantelzorgers tussen de 18 en 65 jaar heeft 83% werk.
  • 11% van de werkende mantelzorgers moet dagelijks of wekelijks het werk onderbreken om hulp te kunnen bieden.

- Een kwart van alle jeugdigen van 12-15 jaar groeien op met ziekte en zorg in hun thuissituatie.

(Bron: SCP “Informele hulp, wie doet er wat?”, 2015/Mezzo en AJN “Opgroeien met zorg”, 2010)

Hieronder zie je vijf filmportretten van mantelzorgers. Ze zijn gemaakt door TV West.

Diana en haar moeder

Diana zorgt voor haar dementerende moeder, die slecht ter been is. Zij combineert de zorg met haar drukke baan. Soms vindt ze het lastig om haar grenzen aan te geven.

(bron: TV West | 2.23min)

 

Kaouter en haar zus Imane

Kaouter is 22 jaar oud. Zij studeert Sociaal Pedagogische Hulpverlening. Kaouter combineert haar studie met de zorg voor haar jonge zusje Imane, die aan een ernstige bloedziekte lijdt.

(bron: TV West | 3.09min)

Thea en haar man Piet

Piet heeft een neurologische aandoening waardoor hij volledig afhankelijk is van permanente hulp. Die hulp krijgt hij vooral van zijn vrouw Thea. Ondanks haar achtergrond in de zorg valt de situatie haar soms zwaar.

(bron: TV West | 2.56min)

Sahied en zijn vader

Sahied zorgt samen met zijn broers voor zijn vader die na een beroerte in een verpleeghuis is opgenomen. Als ‘Pater Familias' houdt Sahied de regie en onderhoudt hij het contact tussen de familie en het verpleeghuis.

(bron: TV West | 2.45min)

Maria en haar man Aad

Maria zorgt voor haar man Aad, die lijdt aan een progressieve spierziekte. Ze heeft afspraken gemaakt met haar werkgever, zodat ze de benodigde flexibiliteit heeft wanneer de thuissituatie daarom vraagt.

(bron: TV West | 3.05min)

Maar soms weet men niet eens of men mantelzorger is.....

De term 'mantelzorg' zegt vaak niet zo veel. We zien een dochter haar moeder verzorgen, twee zussen met elkaar optrekken, een ouder echtpaar en een vader met zijn zoon. In deze korte docufilm vertellen vier mantelzorgers over de vanzelfsprekendheid bij het ondersteunen van een naaste. Dat dit geen last hoeft te zijn, maar vooral ook heel waardevol is. 

(Bron: De film is in opdracht van de Regionale Stichting WonenPlus geproduceerd door Orphic Film, in samenwerking met Odion, WonenPlus Noord-Holland en Welzijn Stede Broec. | 8.47min)

 

Overbelasting in mantelzorg

Cijfers over mantelzorg

 

  • 2,6 miljoen mensen zorgen meer dan acht uur per week of langer dan drie maanden voor een ander.
  • Daarvan zijn er 1,1 miljoen mantelzorgers die meer dan acht uur per week én langer dan drie maanden voor een ander zorgen. Deze mantelzorgers worden ook wel intensieve mantelzorgers genoemd.
  • Tussen 150.000 en 200.000 mantelzorgers voelen zich zwaar belast of zelfs overbelast. Dit zijn de mantelzorgers die 24 uur per dag zorg geven. Zij zorgen bijvoorbeeld voor hun dementerende man of voor hun vrouw die MS heeft, of voor een ernstig gehandicapt kind.
  • 9% van de mantelzorgers is overspannen of ziek door mantelzorg.
  • 500.000 mensen werken niet of minder vanwege een mantelzorgtaak.
  • Een op de drie mantelzorgers geeft tussen de vijf en tien jaar zorg.

(Bron: Sociaal Cultureel Planbureau 2008)

Ontspoorde mantelzorg

Mantelzorgers vinden het soms lastig om hun geduld te bewaren

  • 33% van de mantelzorgers geeft aan zijn of haar geduld te verliezen. 
  • 9% van de mantelzorgers geeft toe naar de hulpvrager te schreeuwen of hemof haar ruw te behandelen.
  • Mantelzorger hebben meer kans hun geduld te verliezen als dehulpbehoevenden veel aandacht vragen of soms agressief zijn.
  • Ook als de mantelzorger veel taken doet, vergroot dit de kans op het verliezenvan zijn of haar geduld. 
  • Jonge helpers maken een grotere kans op het verliezen van hun geduld. 
  • Mantelzorgers die weinig positieve ervaringen hebben met helpen, en die zichbelast voelen door het geven van hulp, hebben een verhoogd risico op hetverliezen van hun geduld naar de hulpbehoevende. 
  • Mantelzorgers kunnen hun geduld beter bewaren als zij iemand verzorgen dieniet lang alleen kan zijn, of als men hulp geeft aan een verder familielid, eenbuur of vriend. 
  • Mantelzorgers die sterk intrinsiek gemotiveerd zijn om hulp te geven, zijnvaker in staat om hun geduld te bewaren.

Weet jij wie er allemaal mantelzorger is?

  • JA
  • NEE

Herken jij de mantelzorger?

  • Man zorg voor zijn dementerende vrouw.
  • Kind van 10 jaar doet boodschappen, koken, schoonmaken in huishouden i.v.m. vader met alcoholverslaving.
  • Dochter belt paar keer week en doet af en toe boodschappen en een klusje in huis voor moeder.
In welke van de onderstaande situaties is er sprake van een mantelzorger? (Er zijn meerdere antwoorden mogelijk

Om overbelasting te kunnen vaststellen gebruiken we de CSI. We leggen je uit wat het is en hoe je het moet gebruiken.

Wat is de CSI?

CSI staat voor Caregiver Strain Index. Het is een vragenlijst waarmee de belasting van een mantelzorger gemeten kan worden. De CSI is snel en makkelijk af te nemen. Het omvat dertien vragen die met ja of nee kunnen worden beantwoord. Een score van zeven of hoger betekent overbelasting. 

Het is een wetenschappelijk gevalideerd instrument en is ontwikkeld in de Verenigde Staten van Amerika in 1983 door B. Robinson. De Caregiver Strain Index is één van de meest gebruikte (internationale) meetinstrumenten om belasting door mantelzorg te meten. 

De Amerikaanse versie van de CSI is bestudeerd door dr. Anne Visser Meily, revalidatiearts  bij het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Zij heeft voor de Nederlandse Hartstichting een onderzoek gedaan naar mantelzorgers van mensen die een CVA hebben gehad.

Hoe gebruik je de CSI?

Om de CSI af te nemen bij een mantelzorger gebruik je de volgende instructie:

Instructie mantelzorger

Ik noem een aantal dingen op die voor kunnen komen bij mensen in een zelfde soort situatie als die van u. Wilt u me telkens zeggen of het volgende op u van toepassing is?

  NEE JA